slide show
 
Điều cần có của người dịch thuật

Admin tình cờ tìm được bài này rất hay trên internet, nay chuyển vô đây cho anh chị em đọc lại, cá nhân mình thấy ông này nói rất chuẩn, chuẩn đến từng chi tiết.

Tôi nói đùa:
- Chính vì thế mà nhà xuất bản người ta mới chịu bỏ tiền ra thuê người dịch lại!

Một lát sau tôi nói lại:
- Nói như ông cũng có phần đúng, bởi nhà văn đã quen với cách lựa chọn chữ nghĩa, và "chuyên dùng" từ ngữ rồi, nên cách hành văn của họ cũng suôn sẻ hơn, câu văn của họ cũng mạch lạc, thông thuận hơn... nhưng nói như ông, có thể là chưa hoàn toàn đúng, tôi e rằng, những nhà phiên dịch, dịch tiểu thuyết người ta sẽ nổi đóa lên mất. Nếu như những người chuyên nghề phiên dịch ấy, người ta có trình độ văn học, có kiến thức xã hội đủ dùng, hoặc phong phú, rộng lớn, lại có trình độ vững vàng về ngoại ngữ thì bản dịch của người ta, tôi chắc chắn hay hơn, đúng hơn hẳn những nhà văn có kiến thức "hẹp hòi" và trình độ Trung văn "hạn chế". Cái tiêu chuẩn "nhà văn" cũng chỉ có tác dụng phần nào đó thôi, chứ chưa là cái "đinh gỉ" gì đâu nhé! Cho nên theo tôi, muốn có được một bản dịch hay, một bản dịch đúng, đặc biệt một bản dịch "phơi bày" được cái cốt cách, cốt lõi của tác giả, thì cần phải có những điều kiện tiêu chuẩn khác, bởi tôi thường gặp, những câu, những chữ, cũng như ở Việt Nam ta thôi, tác giả đó, "viết vậy mà không phải vậy", mình phải "moi ra" những ẩn ý, những "câu nói thứ hai", đằng sau những câu nói thứ nhất trần trần ra đó. Song lại không được phép "phơi bày", "câu thứ hai" thành câu thứ nhất mà vẫn phải để nó nằm ẩn sau "câu thứ nhất" trong bản dịch của mình vậy.

- Vậy theo ông, đó là những điều kiện, tiêu chuẩn nào? – Nhà văn bạn tôi hỏi.
- Tôi đã từng "hân hạnh" được mấy nhà báo trẻ, chả biết bị ai xui, đến phỏng vấn tôi, đúng những điều ông vừa hỏi. Và tôi đã trả lời như thế này: Điều kiện "cần và đủ" cho một người dịch sách văn học, nếu nói thật ngắn, thật gọn, thì nó nằm trong hai chữ: "Nhuần nhuyễn". Nhuần nhuyễn "tiếng" của người ta, và nhuần nhuyễn "tiếng" của mẹ đẻ mình. Nhuần nhuyễn tiếng của người ta giúp mình hiểu biết được mọi ngữ nghĩa, mọi góc cạnh, mọi "ý mờ" "ý tỏ" của mỗi chữ, mỗi câu, mỗi đoạn, thậm chí trong cả tên riêng của nhân vật, mà tác giả người ta dùng, còn nhuần nhuyễn tiếng mẹ đẻ giúp mình chọn được chữ đúng nghĩa, từ ngữ hay, trúng ý, sát nghĩa của tác giả, bởi trong tiếng Việt cũng như trong tiếng Trung Quốc, vẫn chỉ là một chữ, một cách viết, nhưng lại mang nhiều nghĩa khác nhau. Mỗi bên, tôi chỉ xin đưa ra một chữ làm ví dụ: Chữ "Can" ở Việt Nam chẳng hạn, nó có nghĩa trong thiên can, địa can, can gián, can đảm, can qua, can án, can vải, thậm chí cả những nghĩa phiên âm từ tiếng Pháp như can si, can bản đồ, can đựng nước, cầm cây can, vân vân, hay một chữ "đả" của Trung Quốc chẳng hạn, nó có rất nhiều nghĩa khác nhau, thí dụ như đánh (ẩu đả, đả đảo), kiện cáo, đan (len), kể từ đó, đi mua (rượu, nước mắm...), đánh bắt (cá, chim...), gạt thành (phái hữu, địa chủ)... kể cả nghĩa là một tá, 12 chiếc, (âm đọc có khác đi)... nhiều lắm, tất cả có tới 25 nghĩa khác nhau... Anh không "nhuần nhuyễn", dịch sai là cái chắc! Ngoài ra, tôi còn đưa thêm ra một "tiêu chuẩn", ấy là nắm bắt được phong tục, tập quán của đất nước ấy, cùng toàn cảnh xã hội, mà tác giả đã đặt tác phẩm mình vào. Và nếu như, bản thân người dịch được chứng kiến, được đằm mình, được "thân chinh bách chiến" trong những phong tục tập quán đó, thì thật "tuyệt vời, trên cả tuyệt vời". Tất nhiên, đây không phải là một "tiêu chuẩn" bắt buộc, vì có được nó là vô cùng khó, nhưng nếu có được, người dịch sẽ thấy dễ dàng, thoái mái, yên tâm hơn trong khi làm việc. Lại xin nêu một thí dụ về điều tôi vừa nói:

Khi tôi dịch cuốn tiểu thuyết Ngõ Gái Trinh của Tiếu Thạch, (Nhà xuất bản đem in, đổi tên là Trở về, và in nhầm tên tác giả là Tiểu Thạch, một nhà xuất bản khác khi tái bản, lại đổi tên là Ngõ Gái Ngoan (?), trong đó có một chi tiết: Bà hàng xóm sang chơi, nhà không có ghế, bà chủ nói: "Thôi mời bà ngồi lên giường". Bà khách đáp: "Ngồi giường càng ấm chân". Nếu cứ dịch nguyên văn như thế, tôi e rằng đọc tới đây, sẽ có độc giả hỏi: Tại sao ngồi trên giường lại ấm chân? Không, không dịch sai, nhưng đúng là có vẻ vô lý thật, cho nên tôi phải thêm chú thích, để "cứu vãn tình thế", bởi tôi đã biết những "chiếc giường ấm chân" như thế, ở vùng nông thôn giá lạnh của Trung Quốc. Gọi là giường, chẳng qua chỉ để mang được nghĩa là "nơi ngủ", chứ nó khác hẳn với cái giường ở bên ta, không có chân giường, không có gầm giường, nó là một cái bục hoặc bệ cao, được xây bằng gạch, hoặc đắp bằng đất, có khi kéo dài hết cả ngôi nhà, (ở những gia đình nông dân nghèo, thường cả vợ chồng bố, vợ chồng các con, cùng cả trẻ con, đều chia nhau, ngủ chung trên "chiếc giường dài" này), ở giữa để rỗng, rồi bắt khói bếp luồn qua đó, trước khi thoát ra bên ngoài, lợi dụng hết những nhiệt lượng dư của bếp khi đun nấu, sưởi ấm giường, ngủ cho đỡ rét. Làm được cái chú thích về "cái giường", về sự "ấm chân" như thế, tôi thấy "yên tâm" hơn, thậm chí có tinh thần "trách nhiệm" với độc giả hơn, bởi thế nào cũng có độc giả, chưa hề biết "mồm ngang mũi dọc", cái dịch là "giường" ấy, nó như thế nào.

Đọc thêm...
 


Trang 5 trong tổng số 14 trang.

Video

Hỗ trợ dịch thuật Việt Lào

Đối tác

  • Advertisement
  • Advertisement
  • Advertisement
  • Advertisement
  • Advertisement
  • Advertisement
  • Advertisement

  • Kết nối Việt Lào Tiếng Lào Học tiếng Lào Tổ chức sự kiện